Ấn tượng khi tìm gặp nhạc sĩ Nguyễn Cường  là đường lên ngôi nhà trong phố cổ của ông khá cheo leo, tựa như những   con dốc của cao nguyên nắng gió. Cảm xúc đầu tiên là “hơi thở” Tây   Nguyên bập bùng tỏa ra từ khắp con người, ánh nhìn tới giọng nói của   ông, khiến người đối diện hồ như có một chút phấn chấn, một chút khẩn   trương và một chút ngập ngừng choáng ngợp.

Nhạc sĩ khá bận rộn với những dự án âm nhạc cho lễ kỷ   niệm 1.000 năm Thăng Long. Tuy vậy, buổi trò chuyện vẫn diễn ra khá ấm   áp cùng kẹo lạc - món ăn ưa thích của ông. Những câu chuyện về Tây   Nguyên trong một con người từng được đánh giá là "Hà Nội nhất trong số   những người Hà Nội". Kỷ niệm chốn đại ngàn cuối cùng lại tuôn trào qua   nhân vật điển hình của nó là H'Zen - cô công nhân làm việc tại nông   trường cao su của công ty cao su tỉnh Đăk Lăk từng là ngọn nguồn cảm   hứng cho Nguyễn Cường cho ra đời sáng tác nổi tiếng cách đây gần 30 năm.   Có chút tiếc nhớ, có chút ngậm ngùi về một hình ảnh rất đẹp trong quá   khứ.

Nguyễn Cường thời viết "H'Zen lên rẫy". Ảnh: N.C.

- Khác với những tổng hòa về cái đẹp, cái  rực lửa  của Tây Nguyên trong những ca khúc khác, H’zen trong "H'zen lên  rẫy"  giống một hình ảnh rất thật về một cô gái. Ông có thể kể lại hoàn  cảnh  sáng tác bài hát này?

- Một buổi chiều xuống núi trở về, tôi tình cờ gặp một   cô gái trên đường, bên cạnh rừng cao su, rừng cà phê bạt ngàn, lúc bấy   giờ vắng người chứ không đông đúc như bây giờ. Cô bé ấy rất xinh xắn  vừa  đi vừa đung đưa một chiếc gùi trên vai. Tôi hỏi “Em đi đâu đấy”  bằng  tiếng Êđê, cô gái trả lời: “Nao ma” tức là đi rẫy. Tôi lại hỏi cô  ấy  biết tiếng Kinh không, H’zen biết và tôi đã quen H’zen từ đấy. Ngay  lúc  đó, cảm xúc trước cái đẹp của thiên nhiên, cái đẹp của người con  gái,  tôi đã sáng tác H’zen lên rẫy.

- Đối diện với một cô gái như vậy, trái tim người nghệ sĩ trong ông rung động thế nào?

- Đấy là sự rung động trước vẻ đẹp của một bức tranh,   bức tranh về rừng cao su bạt ngàn cạnh con đường quốc lộ rộng lớn, vẻ   đẹp của núi rừng Tây Nguyên, hương vị Tây Nguyên với hương hoa cà phê   ngào ngạt, vẻ đẹp của con người Tây Nguyên, cô gái Tây Nguyên trong   sáng. Một sự rung động nghệ sĩ chứ không phải rung động nam nữ.

- Sau khi bài hát ra đời, mối liên hệ của ông và H’ Zen ra sao?

- Tôi không còn sự liên hệ nào với H’zen cả. Gần đây,   qua lời kể của anh Isan Alio, Trưởng đoàn ca múa nhạc tỉnh Đăk Lăk, tôi   được biết, H’zen đã nên vợ nên chồng với Yyop Nie - người thanh niên  cao  to, đẹp trai cũng là diễn viên múa của đoàn văn công.

Vào thời điểm cà phê đang lên ngôi ở Buôn Ma Thuột, vợ   chồng H’zen - Yyop cũng bị cuốn theo sức nóng của cơn bão “hạt đắng”   này. Yyop Nie bỏ múa, H’zen bán nhà cửa tại thành phố. Hai người gói   ghém toàn bộ gia tài cùng ước mơ đổi đời làm hành trang về quê hương của   Yyop Nie - xã Chư Pông huyện Krông Bud, nơi có dòng suối Easoup hiền   hòa chảy qua để gây dựng cơ nghiệp. Nhưng trời đã không chiều lòng   người, những cố gắng của vợ chồng H’zen đã bị tiêu tan cùng cơn khốn đốn   của cà phê.

H’zen ngày ấy đang sống một cuộc sống không dư dả cùng   chồng và 3 người con tại Chư Pông xa xôi. Có một niềm vui là con gái   của H’zen cũng đang theo học năm thứ nhất về múa ở trên tỉnh.

- Ông có thấy nuối tiếc cho người con gái ấy?

- Đó là cuộc sống riêng của cô ấy. Thật ra hình ảnh   của H’zen và núi rừng Tây Nguyên, bức tranh đẹp đó đã đi vào âm nhạc, đã   trở thành dân ca, bản nhạc đó đã phát huy được sức mạnh nghệ thuật của   nó. Tôi đã hoàn thành được nhiệm vụ quan trọng của người một người  nghệ  sĩ trước cái đẹp. Cũng giống như người họa sĩ vẽ tranh với người  mẫu của  mình vậy, sau khi hoàn thiện bức tranh, người họa sĩ và người  mẫu vẽ  cũng không có sự liên quan nào cả. H’zen lên rẫy là một bức tranh về vẻ đẹp Tây Nguyên, con người Tây Nguyên.

- So với thời gặp H’zen, ông thấy mình khác gì sau gần 30 năm?

- Tôi thì làm gì có tuổi…

- Bởi vì nghệ sĩ thường nhận mình không có tuổi?

- Không, chỉ tôi là không có tuổi thôi, những người khác vẫn có tuổi đấy (cười lớn).

Nguyễn Cường của hiện tại không có vẻ gì già đi. Ảnh: Traihn.

- “H’zen lên rẫy” đã được dịch ra nhiều tiếng dân tộc trong nước. Theo ông, vì sao bài hát có được sức mạnh này?

- Đơn giản là vì nó gần gũi, quen thuộc với những   người dân tộc, người Tây Nguyên. Họ thấy được hình ảnh của họ, thấy cuộc   sống của họ được phản ánh trong đó và yêu thích ca khúc. Bài H’zen lên rẫy  này, tôi đã nhìn thấy rất nhiều cô gái Tây Nguyên hát. Họ hát bằng thứ   tiếng của riêng họ, tiếng Bana, tiếng Êđê. Rất nhiều cô gái ít tuổi hơn   tuổi của bài hát này. Bài này được viết từ năm 1981, cũng là một trong  5  bài hát được giải thưởng của nhà nước của tôi. Bài này người lớn  cũng  hát, thiếu nhi cũng có thể hát, rất thú vị. Con gái hát mà con  trai cũng  hát. Mới đây, trong chương trình Đồ Rê Mí, tôi rất bất ngờ khi Vũ Hiệp - một cậu bé 10 tuổi, đến từ Đăk Lăk, hát H’zen lên rẫy.   Giọng hát của cậu bé rất đẹp, có cả dấu hiệu của sự bốc lửa. Nó đem  bài  hát về đúng với vẻ ban đầu của nó, của núi rừng Tây Nguyên với nét  đẹp  hoang sơ, trong sáng.

- Từng là người phát hiện nâng đỡ tài năng của Y Moan, ông nhìn thấy tương lai gì từ cậu bé Vũ Hiệp này?

- Tương lai thì chưa thể khẳng định gì, Vũ Hiệp có   những tố chất tốt. Tuy nhiên, để thành công thì đó là một con đường dài   rèn luyện, phấn đấu. Chúng ta có thể kỳ vọng và chờ đợi vào sự thành   công của giọng ca này trong tương lai, điều này phụ thuộc vào sự cố gắng   của Vũ Hiệp và nhiều yếu tố khác. Tất nhiên là tôi kỳ vọng vào một lứa   măng non có thể tiếp bước Y Moan, viết nên những huyền thoại.

- Y Moan gắn bó với ông hơn cả tình cảm thầy trò thông thường. Khi hay tin Y Moan mắc bệnh hiểm nghèo, ông cảm thấy thế nào?

- Tôi cũng có những sự chia sẻ, từng bước, về vật chất   và tinh thần, vận động những sự giúp đỡ đối với Y Moan. Mấy hôm trước   hai thầy trò vừa ôn lại những kỷ niệm với nhau trong buổi ghi hình của   đài truyền hình Đăk Lăk.

- Ông đang cùng gia đình chuẩn bị cho Y Moan một live show ở Hà Nội. Live show này sẽ diễn ra thế nào?

- Live show đang trong quá trình hình thành. Trong   chương trình, Y Moan sẽ hát một số bài hát cảm ơn khán giả, cảm ơn người   dân Việt Nam. Trong số các bài hát, Y Moan sẽ hát một số tác phẩm của   thầy - nhạc sĩ Nguyễn Cường. Ngoài ra, một số bạn bè của Y Moan như Siu   Black… cũng sẽ tham gia chương trình. Việc phong danh hiệu Nghệ sĩ  Nhân  dân cho Y Moan cũng đã được đề xuất và đang trong thời gian chờ  kết quả.

Clip: Vũ Hiệp hát "H'Zen lên rẫy"

(Theo Vnexpress)

Bìa và lời chú bản Gia phả họ Ngô Đáp Cầu
do cụ NGÔ TRỌNG TỐ biên soạn năm 1877

Bản Gia phả họ Ngô gồm 53 trang chữ Hán