Tấm và Cám là hai chị em cùng cha khác mẹ:



Mẹ Tấm mất sớm, Tấm phải sống với cha từ nhỏ:



Chẳng bao lâu sau cha Tấm cũng qua đời



Khi cha mất Tấm sống với dì ghẻ là mẹ của Cám. Mụ bắt Tấm phải làm lụng quần quật suốt ngày:



Trong khi Cám thì lười chảy thây:



Một hôm, dì ghẻ đưa cho Tấm và Cám mỗi người một cái giỏ, bảo ra đồng hớt tép, ai đầy giỏ thì được thưởng một cái yếm đỏ. Tấm ra đồng không quản trời nắng, mải miết hớt được đầy một giỏ vừa tôm vừa tép. Còn Cám nhởn nhơ hết bờ này bụi nọ, hái hoa, bắt bướm; trời đã về chiều mà giỏ của Cám vẫn chưa có tí gì. Thấy Tấm giỏ đầy tép, Cám mưu mô bảo Tấm:



Tấm tin là thật, xuống ao, ra tận chỗ sâu tắm rửa. Tắm xong, Tấm lên bờ, sờ đến giỏ tép thì chỉ còn giỏ không. Cám đã trút hết tôm tép của Tấm vào giỏ mình và về trước mất rồi. Tấm ngồi xuống bờ ruộng, bưng mặt khóc nức nở:



Bỗng Bụt hiện lên hỏi:



Tấm kể sự tình cho Bụt nghe, Bụt bảo: “Con thử xem trong giỏ còn có gì không?” Quả nhiên Tấm nhìn vào giỏ thì thấy có một con cá nhỏ:



Bụt bảo Tấm: Con đem cá bống về thả xuống giếng mà nuôi… Mỗi bữa, đáng ăn ba bát thì con ăn hai, còn một thì đem cho Bống. Mỗi lần cho ăn thì con nhớ gọi:”Bống bống bang bang, mày ăn cơm vàng cơm bạc nhà ta, chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà người. ”



Thấy sau bữa ăn nào Tấm cũng ra giếng, mụ dì ghẻ sinh nghi, sai con đi rình. Một lần kia, sau bữa ăn, Cám ra giếng, nấp sau một bụi cây. Nghe Tấm gọi Bống, Cám nhẩm cho thuộc, về kể cho mẹ nghe. Sáng hôm sau, mẹ Cám nắm sẵn một nắm cơm, gọi Tấm đến đưa cho, dặn rằng:



Tấm vâng lời dì ghẻ, cho trâu đi ăn thật xa. Ở nhà, hai mẹ con Cám đem bát cơm ra giếng, cũng gọi Bống như Tấm đã gọi.
Bống nổi lên mặt nước, hai mẹ con Cám vội bắt lấy đem về làm thịt. Ðến chiều Tấm dắt trâu về. Cũng như mọi lần ăn xong, Tấm đem cơm cho Bống. Tấm đứng trên bờ giếng gọi mãi mà mặt nước vẫn phẳng lặng, không thấy Bống đâu cả. Một lúc lâu, một cục máu nổi lên, Tấm bưng mặt òa khóc:



Giữa lúc ấy, Bụt hiện lên, hỏi Tấm:



Tấm kể hết sự tình. Bụt bảo: Con Bống của con, người ta ăn thịt mất rồi. Con về nhà nhặt lấy xương nó, kiếm lấy bốn cái lọ mà đựng, rồi đem chôn ở chân giường. Về nhà, Tấm tìm mãi, không thấy được cái xương nào. Con gà thấy thế, kêu:



Tấm bốc cho gà nắm thóc. Gà vào bếp bới một lúc thì xương Bống phơi cả lên mặt tro. Tấm nhặt bỏ vào bốn cái lọ, đem chôn ở bốn chân giường.



Ðược ít lâu, có tin vua mở hội. Hai mẹ con con Cám hí hửng sắm sửa quần lành, áo tốt, còn Tấm vẫn quần áo rách mướp. Ðến ngày hội, mẹ con Cám lấy một đấu gạo trộn với một đấu thóc, bảo Tấm rằng:
Phải nhặt cho xong mớ gạo lẫn thóc này, mới được đi xem hội.
Dặn xong, mụ tất tả đưa con gái đi ngay. Ngồi nhặt thóc được một lúc, Tấm bực dọc, tủi thân, òa lên khóc:



Bụt lại hiện lên hỏi:



Tấm thưa: Hôm nay là ngày hội, dì con đem thóc trộn với gạo, bắt con nhặt hết thóc mới được đi xem…
Bụt bảo Tấm: Ðể ta sai một đàn chim sẻ xuống nhặt giúp con. Ðàn chim sẻ bay xuống kêu ríu rít, nhặt thóc ra đằng thóc, gạo ra đằng gạo. Chỉ trong chớp mắt, đàn chim đã nhặt xong.



Nhưng nhìn đến bộ quần áo rách như xơ mướp của mình, Tấm tủi thân muốn khóc. Bụt lại hiện lên bảo Tấm: Con hãy đào bốn cái lọ ở chân giường lên thì sẽ có quần áo mặc. Tấm đào lên thì thấy đủ cả quần áo, khăn, giày đẹp đẽ. Một bộ áo mới ba mầu quan lục, mầu hoa đào, mầu hoàng yến, một cái yếm mầu hoa hiên, một cái quần nhiễu điều, rồi nào thắt lưng hoa đào, khăn nhiễu tam giang. Ðến đôi giày văn hài thì thật xinh xẻo, chỉ đôi chân bé nhỏ của Tấm mới đi vừa. Tấm mặc quần áo, nòng chân vào giày, thấy thứ nào cũng đều vừa cả. Tấm lại lấy ở một cái lọ ra được một con ngựa bé tí tẹo. Tấm vừa đặt con ngựa xuống đất thì nó hí lên một tiếng rồi lớn lên bằng con ngựa thật:



Vui sướng quá, Tấm tắm rửa sạch sẽ, rồi thay bộ quần áo mới vào, cưỡi ngựa đi xem hội. Ðến chỗ lội, Tấm đánh rơi một chiếc giày xuống nước. Tấm vội xuống ngựa, mò mãi mà không thấy.



Một lúc sau, voi của vua đi đến chỗ lội, cứ gầm lên không chịu đi.



Vua sai lính hầu thử xuống nước mò xem thì nhặt được một chiếc giày văn hài thật xinh xẻo. Vua ngắm nghía chiếc giày, rất vừa ý.



Vua truyền lệnh hễ trong đám đàn bà, con gái đi xem hội, ai ướm vừa chiếc giày thì vua sẽ lấy làm vợ. Ðàn bà, con gái trong đám hội chen nhau đến ướm chân.



Cả hai mẹ con Cám cũng đến ướm, nhưng không chân ai vừa cả. Ðến lượt Tấm xin đến ướm thử, thì vừa vặn xinh. Chiếc giày văn hài mà lính nhà vua nhặt được cùng với chiếc giày Tấm đang cầm ở tay vừa đúng một đôi. Cám đứng ngoài xem, thấy một người con gái tươi giòn rõ là Tấm, liền gọi mẹ bảo rằng:



Ðến khi quân lính đem kiệu đến rước Tấm về cung, hai mẹ con con Cám sán đến gần xem, mới biết đích là Tấm. Hai mẹ con đều lấy làm lạ, không biết Tấm đã lấy được quần áo và ngựa ở đâu mà đẹp thế.



Vào cung vua, Tấm rất sung sướng, nhưng Tấm vẫn nhớ nhà. Nhân ngày giỗ bố, Tấm xin phép vua về thăm nhà. Thấy Tấm bây giờ sung sướng, mụ dì ghẻ rất ghen ghét, nhưng ngoài mặt thì niềm nở, vui cười. Mụ bảo Tấm: Con trèo lên cây cau, xé lấy một buồng để cúng bố. Tấm vâng lời, trèo lên cây. Tấm đang mải với tay xé buồng cau thì mụ dì ghẻ chặt gốc cây. Thấy cây rung mạnh, Tấm hỏi thì mụ trả lời: Dì đuổi kiến cho con đấy mà



Cây cau gãy, Tấm ngã lộn xuống ao chết. Mụ dì ghẻ lột hết quần áo của Tấm, mặc vào cho Cám. Rồi mụ sai quân lính mang kiệu đến rước con gái mình vào cung vua, nói dối là Tấm không may bị ngộ cảm chết, nên đưa em vào thay chị.



Tấm chết hóa thành chim vàng anh, bay thẳng vào cung vua. Vua đi đâu, chim cũng bay theo. Thấy Cám thua chị đủ mọi bề, và thấy con chim quấn quýt mình, vua thương nhớ Tấm, bảo chim vàng anh rằng:



Vua vừa nói dứt lời, chim vàng anh chui tọt vào tay áo vua. Một hôm, trong khi Cám giặt áo cho vua, chim vàng anh đậu ở cành cao, bảo nó:
Giặt áo chồng tao, thì giặt cho sạch, giặt mà không sạch, tao rạch mặt ra!
Nghe chim kêu, Cám vừa lo sợ vừa tức giận.
Còn vua thì rất yêu chim, cho chim ở lồng son, đi đâu cũng xách đi theo.



Thấy thế, Cám càng thêm ghét chim. Một hôm, Cám về nhà chơi, đem chuyện kể với mẹ. Mẹ nó bảo: Bóp chết con chim đi, đem nướng cho mèo ăn, rồi chôn lông chim cho mất tích. Về cung vua, Cám rình lúc vắng, bóp chết chim vàng anh, nướng cho mèo ăn, còn lông chim nó đem chôn sâu ngoài vườn, đúng như mẹ nó dặn. Chẳng bao lâu, ở chỗ chôn lông chim mọc lên một cây xoan đào thật đẹp; cây lớn rất mau, cành lá sum suê:



Vua thấy cây xoan đào đẹp, liền mắc võng vào cây nằm nghỉ. Cứ mỗi khi nằm dưới bóng mát cây xoan đào, vua như thấy hình ảnh Tấm hiện ra trước mắt, nên lại càng vấn vít với cây, không thiết gì đến Cám. Cám không nói ra, nhưng trong lòng ghen lồng ghen lộn. Nhân một ngày gió bão, vua lại đi vắng xa, Cám sai người chặt cây đi, lấy gỗ xoan đào đóng khung cửi.



Trong khi Cám ngồi dệt vải, con ác bằng gỗ trên khung cửi kêu:



Nghe con ác kêu, Cám sởn cả tóc gáy, vội ném thoi đi, không dám dệt nữa. Cám về kể với mẹ, mẹ nó bảo: “Ðốt khung cửi đi và đem tro đổ rõ xa”. Cám đốt khung cửi, rồi đem tro đổ tận bên đường, thật xa cung vua. Ở đống tro bên đường, chẳng bao lâu mọc lên một cây thị lớn, cành lá sum suê.



Cây thị ra nhiều hoa, nhưng chỉ đậu có một quả thật to ở một cành cao vút.



Gần đó, có một bà cụ bán hàng nước rất hiền hậu. Mỗi khi đi qua dưới gốc thị, bà lại ngửng đầu lên nhìn quả thị, tấm tắc khen: “Sao mà thị đẹp thế!”. Một hôm, bà thấy quả thị đã chín vàng, bà tần ngần đứng dưới gốc cây giơ bị ra hứng, nói lầm rầm:



Bà cụ nói dứt lời thì quả thị rụng ngay vào giữa bị. Bà cụ đem thị về nâng niu trên tay. Ðêm ngủ, bà để thị ở đầu giường. Ngày nào đi chợ, bà cũng dặn thị: Thị ở coi nhà, để bà đi chợ, mua quà thị ăn. Bà cụ vừa đi khỏi nhà, thì một cô gái bé tí từ trong quả thị chui ra, và chỉ phút chốc, cô bé đã trở thành cô Tấm xinh đẹp. Tấm quét dọn nhà cửa sạch sẽ, làm cơm canh để phần bà cụ. Lần nào đi chợ về, bà cũng thấy mọi thứ đều ngăn nắp, có sẵn cơm dẻo, canh ngọt để phần.



Một hôm bà giả vờ đi chợ, rồi rón rén trở về nấp ở ngoài cửa. Tấm lại ở trong quả thị chui ra như mọi lần, thu va thu vén trong nhà. Nhìn thấy một người con gái xinh đẹp lại hay lam hay làm như thế, bà cụ vui sướng quá, chạy ngay vào ôm chầm lấy Tấm và xé tan vỏ thị đi. Từ đó, Tấm ở với bà cụ hàng nước, hai người thương yêu nhau như mẹ con. Người ngoài không ai biết, tưởng Tấm là con gái bà cụ mới ở xa về. Bao nhiêu công việc gói bánh, têm trầu, Tấm đều làm hết; chỉ riêng việc bán hàng, mời khách, là Tấm để bà cụ. Một hôm, vua đi qua, thấy quán nước sạch sẽ, ghé vào ngồi nghỉ. Bà cụ rót nước, đưa trầu vua ăn. Thấy trầu têm cánh phượng rất khéo, giống hệt như miếng trầu vợ mình têm khi xưa, vua liền hỏi bà cụ: Trầu này ai têm? Bà cụ đáp: Con gái già têm. Vua ngỏ ý muốn gặp con gái bà cụ. Bà cụ gọi Tấm ra! Vua nhận ra ngay vợ mình. Vua kể rõ sự tình với bà cụ và xin đón Tấm về cung. Cám thấy Tấm trẻ đẹp hơn xưa, sinh lòng ghen ghét, ao ước cũng được trắng trẻo, tươi giòn như Tấm. Nó giả vờ như không biết chuyện gì, hỏi Tấm:



Chị được trắng đẹp thế này là nhờ học trang điểm ở Saigon và luôn cập nhật kiến thức làm đẹp tại đó. Nhưng em muốn đẹp nhanh thì chị có cách này…
Theo lời chỉ bảo của Tấm, Cám sai đào một cái hố thật sâu và xuống ngồi ở dưới, rồi gọi người đem nước sôi giội xuống hố. Cám chết còng queo tức khắc.



Cám chết rồi Tấm đem xẻ thịt làm mắm. Tấm đem hũ mắm gửi về cho bà dì ghẻ ăn, khi ăn hết phát hiện ra đầu lâu của con gái mình mụ lăn đùng ra chết tươi...



Sưu tầm